آسبادهای حوضدار
روزگار بهرهگیری از نیروی باد مشخص نیست لیکن به گواه تاریخ و برخی از محققان داخلی و خارجی ایرانیان (سیستانیان) نخستین انسانهایی بودند که باد را مهار کردند و از آن به عنوان محرک سنگ و چرخ چاه بهرهگرفتند.
بی گمان خاستگاه نخستین آسبادها منطقه سیستان انبار غله ایران است، این آسبادها در گذشته و در چندین هزار سال پیش ساخته شده است.
با این وجود بسیاری بر این باور هستند که کشور هلند با وجود آسبادهای بسیار زادگاه آسبادها است، این در حالیست که گذشته این آسبادها به ۳۵ سال پیش بر میگردد در حالی که آسبادهای ایران به ۲ هزار و ۸۰۰ سال پیش بر میگردد.
سرزمین سیستان بادهای معروف ۱۲۰ روزه را دارد که به طور قطع همین امر منطقه را به فکر بهرهگیری از این نیرو انداخته و موجب اختراع آسیای بادی در دور دست تاریخ در این بخش از سرزمین ایران شده است.
با فرض اینکه مبدا وزش بادها از پیامبر (ص) است نخست در سرحد ایران و افغانستان ظاهر میشود و سریعترین جریان آن در سیستان است.
در حدود ۱۰۰ سال پیش اختراع آسبادها در سیستان برای عالم شناخته شده بود که از راه افغانستان، چین و هند و اسپانیا و فرانسه و پرتقال رفته و تنها در ساخت آن تغییراتی شامل شده است.
در زمینه سیستان و آسبادها میگویند: سیستان سرزمین شن و باد است و باد آسیابها را در میآورد همچنین استخری در جای مینویسد: در آنجا بادهای شدید میوزد و زمینی حاصل خیز و آب فراوان که از کوههای هندوکش افغانستان واسطه آرد کردن گندم و در جای ذرت شکل گرفته است.
دو مورد از این آسبادها را مورد مرمت و بازسازی قرار داده و در طرح احیا، یکی از آسبادها به عنوان موزه باد یاد شده است که درراستای برنامه کاری معاونت میراث فرهنگی راهاندازی شده است.
از دیگر اقداماتی که در دست بررسی و اقدام است تهیه پروپزال برای ایجاد پایگاه آسبادها در سیستان است که تخصص و پژوهش در این مورد بپردازد.
یکی دیگر از خصوصیات آسبادهای سیستان دو طبقه بودن برخی از آنها است که میتوان در منطقه میان کنگی سیستان آنها را مشاهده کرد.
وجود سنگ آسیاب از محوطههایی مانند شهر سوخته، زاهدان کهنه، آتشکده کرکوکشف شده و گواه این امر است.
نوع آسبادهای سیستان به شکل عمودی و افقی است.